Klimaatverandering vormt een groeiende bedreiging voor de voedselzekerheid wereldwijd. Om deze bedreiging het hoofd te bieden, worden steeds vaker genetisch gemodificeerde (gg) voedselgewassen ontwikkeld die beter bestand zijn tegen abiotische stressoren zoals droogte, hitte, overstroming en kou.

In tegenstelling tot gg voedselgewassen die bestand zijn tegen biotische stressoren, zoals plantenziektes en plagen, vereisen gg voedselgewassen die abiotische stress kunnen weerstaan aanpassingen in complexe fysiologische regelprocessen. Hierdoor zijn de effecten op de plant zelf en op de omgeving moeilijk te voorspellen, wat risico’s voor de milieuveiligheid met zich meebrengt.  

In dit onderzoek brengen de onderzoekers in kaart welke klimaatstress-bestendige gg voedselgewassen er momenteel zijn en wat bekend is over hun milieuveiligheid in vergelijking met andere gg gewassen. Een belangrijke conclusie is dat de risico’s op korte termijn vergelijkbaar zijn met die van andere gg-gewassen. Echter, er is veel minder data beschikbaar over de impact op lange termijn. Daarom adviseren de onderzoekers om na een markttoelating een zorgvuldig monitoringssysteem op te zetten, zodat eventuele effecten op het milieu tijdig worden gesignaleerd. 

Genetisch gemodificeerde organismen (ggo’s), zoals genetisch gemodificeerde (gg) virussen en bacteriën, worden veel ingezet als medicijn of vaccin. Denk bijvoorbeeld aan behandelingen tegen kanker of infecties. Deze innovatieve therapieën bieden nieuwe kansen, maar roepen ook vragen op over veiligheid, vooral als het gaat om het milieu.

Wanneer levende ggo’s aan mensen worden toegediend, kunnen ze soms onbedoeld in het milieu terechtkomen. Om te voorkomen dat dit tot een gevaar voor de omgeving leidt, wordt er altijd vooraf een uitgebreide milieurisicobeoordeling gedaan. Zo wordt onderzocht of het gebruik van deze organismen risico’s kunnen opleveren voor het milieu of de volksgezondheid.

Met gg virussen is al veel ervaring opgedaan, maar het gebruik van gg bacteriën in de kliniek, bijvoorbeeld als behandeling tegen kanker of infecties, is relatief nieuw. In tegenstelling tot virussen hebben bacteriën geen gastheer nodig om te overleven,  wat mogelijk extra risico’s met zich meebrengt. Daarom wordt extra goed gekeken naar mogelijke gevolgen als deze bacteriën buiten het lichaam terechtkomen. In het laboratorium en tijdens behandelingen worden allerlei barrières ingebouwd, in het gg organisme zelf of in de opzet van de behandeling, zodat het risico voor de omgeving verwaarloosbaar is.

Sommige bacteriën kunnen van nature ziekmakend (pathogeen) zijn of zijn zo aangepast dat ze resistent zijn tegen antibiotica. In die gevallen is nog meer voorzichtigheid nodig. Bovendien worden er steeds complexere toepassingen ontwikkeld, bijvoorbeeld waarbij bacteriën in de darm van patiënten worden aangepast. Dit brengt weer allerlei nieuwe uitdagingen en risico’s met zich mee, waar experts oplossingen voor moeten bedenken.

Kortom: ggo’s bieden veelbelovende nieuwe medische behandelingen, maar veiligheid voor mens en milieu blijft altijd voorop staan. Door uitgebreid onderzoek en regels zorgen experts ervoor dat de voordelen van deze therapieën op een verantwoorde manier benut kunnen worden.

Steeds vaker worden genetisch gemodificeerde micro-organismes (ggmo’s) ontwikkeld voor toepassingen in het milieu, zoals bioremediatie of bodemverrijking. Toch worden de meeste ggmo’s niet tot de markt toegelaten. De reden? Er is nog te weinig bekend over hoe zij zich zullen gedragen buiten het laboratorium en over hun effect op andere organismes en ecosystemen. Dit staat een goede milieurisicobeoordeling in de weg. 

Om hier meer inzicht in te krijgen, hebben onderzoekers een literatuuronderzoek uitgevoerd naar de overleving en persistentie van bekende ggmo’s in het milieu. Ze hebben ook gekeken naar de methodes die worden toegepast om dit te onderzoeken. Wat blijkt: er is weinig literatuur is op dit gebied beschikbaar en er wordt vaak gebruik gemaakt van verouderde methodes. Deze methodes geven vooral veel informatie over de voortplanting van ggmo’s, maar niet altijd over hun overleving. Nieuwere methodes bieden meer mogelijkheden om ook het effect van de ggmo's op hun omgeving te beoordelen. Daarom hebben de onderzoekers ook zelf onderzoek gedaan naar een gg- Pseudonomas putida. Ze bestudeerden hoe dit micro-organismen overleeft onder natuurlijke omstandigheden die in het laboratorium werden nagebootst, en wat het effect is op het microbioom van natuurlijke samples. 

Uit het onderzoek blijkt dat de voortplanting en overleving van ggmo's sterk afhangt van de omgeving waarin ze zich bevinden. De onderzoekers stellen daarom dat voor iedere nieuwe toepassing individueel zal moeten worden onderzocht wat de milieu impact is onder de condities waarvoor de toepassing bedoeld is, de milieurisico’s hangen immers samen met het ggmo en de omgeving waarin het wordt gebruikt. Mede op basis van hun eigen ervaringen beschrijven ze de stappen die moeten worden doorlopen om tot een goede, op feiten gebaseerde milieurisicobeoordeling te komen. 

Ze benadrukken dat het belangrijk is om al vroeg in het ontwikkelproces aandacht te besteden aan milieurisico’s, volgens de Safe by Design-principes. Het inschatten van deze risico’s is een tijdrovend proces dat niet onderschat mag worden.